Thuật ngữ bóng đá & cá cược
Thuật ngữ bóng đá và cá cược là bộ từ vựng giúp bạn hiểu bình luận trận đấu, bảng thống kê và bảng tỷ lệ kèo mà không phải đoán nghĩa. Trang này gom các thuật ngữ thường gặp nhất thành từng nhóm: luật và diễn biến trận, vị trí và chiến thuật, các loại kèo, cách tính thắng thua, định dạng tỷ lệ và khái niệm thị trường. Mỗi mục giải thích ngắn gọn và dẫn tới bài viết đi sâu hơn.

Cách dùng bảng thuật ngữ này
Bạn không cần đọc từ đầu đến cuối. Hãy coi đây là một cuốn từ điển: gặp từ lạ trên bảng tỷ lệ kèo hay trong bài nhận định bóng đá, kéo xuống nhóm tương ứng để tra. Các thuật ngữ được viết theo cách người hâm mộ và người chơi Việt Nam hay dùng, kèm tên tiếng Anh khi tên đó phổ biến. Khi đã nắm các thuật ngữ, bạn có thể thử đọc ngay bảng tỷ số và thống kê trận trên trang kqbd của eKQBD.
Một số từ có nhiều cách gọi. Ví dụ kèo chấp còn được gọi là kèo châu Á hay handicap, tài xỉu còn được gọi là trên dưới hay Over/Under. Khi một khái niệm có nhiều tên, bảng sẽ ghi tên phổ biến trước và các tên khác sau.
Thuật ngữ về trận đấu và luật chơi
Nhóm này giúp bạn đọc đúng diễn biến trận và hiểu vì sao một số thị trường cược được tính theo 90 phút, số khác lại tính cả hiệp phụ.
Thời gian và cách phân định
- Thời gian chính thức: hai hiệp, mỗi hiệp 45 phút.
- Bù giờ (thời gian cộng thêm): số phút trọng tài cộng vào cuối mỗi hiệp để bù cho thời gian bóng chết như thay người, chấn thương, kiểm tra VAR. Bàn thắng ở phút bù giờ vẫn tính vào kết quả 90 phút.
- Hiệp phụ: hai hiệp phụ, mỗi hiệp 15 phút, chỉ áp dụng ở trận loại trực tiếp khi hòa sau thời gian chính thức. Phần lớn kèo thông thường không tính hiệp phụ; điều này được giải thích trong bài kèo ba cửa và hiệp phụ.
- Loạt sút luân lưu (penalty shootout): cách phân định thắng thua cuối cùng sau hiệp phụ, mỗi đội sút lần lượt từ chấm phạt đền.
- Lượt đi, lượt về: hai trận giữa cùng hai đội, kết quả chung cuộc tính bằng tổng tỷ số. Lịch các lượt trận có trên trang lịch thi đấu.
Tình huống trên sân
- Việt vị: cầu thủ tấn công ở vị trí gần khung thành đối phương hơn cả bóng và cầu thủ phòng ngự áp chót tại thời điểm đồng đội chuyền bóng, và tham gia vào tình huống. Lỗi việt vị bị thổi phạt gián tiếp.
- Phạt đền (penalty): quả phạt trực tiếp từ chấm 11 mét khi đội phòng ngự phạm lỗi trong vòng cấm.
- Phạt góc: được hưởng khi bóng đi hết đường biên ngang mà cầu thủ chạm cuối cùng là người của đội phòng ngự. Có thị trường cược riêng, xem trang kèo phạt góc.
- Thẻ vàng, thẻ đỏ: thẻ vàng là cảnh cáo, hai thẻ vàng trong một trận dẫn tới thẻ đỏ và bị truất quyền thi đấu. Thị trường liên quan có ở trang kèo thẻ phạt, chi tiết hơn trong bài kèo số thẻ vàng.
- VAR: hệ thống trợ lý trọng tài video, được dùng để xem lại các tình huống bàn thắng, phạt đền, thẻ đỏ trực tiếp và nhầm lẫn cầu thủ. Ảnh hưởng của nó tới kèo được bàn trong bài trọng tài, VAR và kèo cược.
- Hat-trick: một cầu thủ ghi ba bàn trong cùng một trận. Danh sách chân sút hàng đầu có trên trang vua phá lưới.
- Giữ sạch lưới (clean sheet): đội không để thủng lưới bàn nào trong trận.
- Phản lưới nhà: bàn thắng do cầu thủ đưa bóng vào lưới đội mình, vẫn được tính cho đội đối phương.
Thuật ngữ về vị trí, chiến thuật và số liệu
Vị trí cầu thủ
- Thủ môn: người duy nhất được dùng tay chơi bóng trong vòng cấm của đội mình.
- Trung vệ và hậu vệ biên: tuyến phòng ngự; hậu vệ biên hiện đại thường dâng cao tham gia tấn công.
- Tiền vệ phòng ngự, tiền vệ trung tâm, tiền vệ tấn công: nhóm cầu thủ ở giữa sân, lần lượt thiên về đánh chặn, luân chuyển bóng và kiến tạo.
- Tiền đạo cắm, tiền đạo cánh: những người đứng gần khung thành đối phương nhất, nhiệm vụ chính là ghi bàn.
Chiến thuật
- Sơ đồ: cách xếp cầu thủ trên sân, đọc từ hàng thủ lên hàng công, ví dụ 4-3-3 hay 3-5-2.
- Pressing: gây áp lực lên cầu thủ cầm bóng của đối phương để đoạt lại bóng nhanh, thường ở phần sân đối phương.
- Phản công: chuyển nhanh từ phòng ngự sang tấn công khi đoạt được bóng, tận dụng lúc đối phương chưa kịp lùi về.
- Đá tấn công biên, đá trung lộ: hướng triển khai bóng chủ yếu qua hai cánh hay qua trung tâm.
Số liệu thống kê
- Kiểm soát bóng: tỷ lệ thời gian mỗi đội giữ bóng trong trận.
- Sút trúng đích: cú sút đi vào khung thành, bị thủ môn cản phá hoặc thành bàn.
- xG (bàn thắng kỳ vọng): chỉ số ước lượng khả năng một cú sút thành bàn dựa trên vị trí và hoàn cảnh sút; tổng xG của một đội cho biết họ “đáng” ghi bao nhiêu bàn. Bài các chỉ số thống kê nâng cao giải thích cách dùng xG khi phân tích.
- Phong độ: chuỗi kết quả gần nhất, thường viết dạng T-H-B (thắng, hòa, bại). Bạn có thể xem phong độ và vị trí các đội trên bảng xếp hạng và số liệu chi tiết ở trang số liệu thống kê.
Thuật ngữ về các loại kèo
Bảng dưới đây gom những loại kèo người chơi Việt Nam hay gặp nhất. Mỗi dòng có một liên kết tới trang hoặc bài viết giải thích đầy đủ.
| Thuật ngữ | Ý nghĩa ngắn gọn | Đọc kỹ hơn |
|---|---|---|
| Kèo châu Á (handicap) | Đội mạnh chấp đội yếu một số bàn ảo, loại bỏ cửa hòa | tổng quan kèo châu Á |
| Kèo chấp | Tên gọi phổ biến của kèo châu Á, đọc theo mức chấp như 0.5, 0.75, 1 | các mức kèo chấp |
| Cửa trên, cửa dưới | Đội chấp và đội được chấp | cách xem mức chấp |
| Đồng banh | Kèo chấp 0, hai đội ngang nhau, hòa thì hoàn tiền | kèo chấp đồng banh |
| Tài xỉu (Over/Under) | Dự đoán tổng bàn thắng cao hơn hay thấp hơn mốc | tổng quan kèo tài xỉu |
| Kèo châu Âu (1X2) | Chọn chủ thắng, hòa hoặc khách thắng | thị trường 1X2 |
| BTTS | Hai đội cùng ghi bàn: có hoặc không | kèo hai đội cùng ghi bàn |
| Chẵn lẻ | Tổng số bàn là số chẵn hay lẻ | kèo tổng bàn chẵn lẻ |
| Kèo hiệp 1 | Các thị trường chỉ tính 45 phút đầu | kèo nửa đầu trận |
| Kèo rung (live, running) | Cược khi trận đang diễn ra, tỷ lệ đổi liên tục | kèo trực tiếp trong trận |
| Kèo xiên (parlay) | Ghép nhiều lựa chọn thành một vé, tỷ lệ nhân với nhau | kèo xiên nhiều trận |
| Kèo phạt góc | Chấp hoặc tài xỉu theo số quả phạt góc | thị trường phạt góc |
| Nước kèo | Tỷ lệ ăn ở mỗi cửa, ví dụ 0.92 | cách đọc bảng tỷ lệ |
Các mức chấp hay được gọi tắt
Người chơi Việt Nam hay gọi mức chấp bằng tên ngắn. Đồng banh nửa trái là chấp 0.25 (0:1/4). Nửa trái là chấp 0.5. Nửa một là chấp 0.75. Một trái là chấp 1. Một trái rưỡi là chấp 1.5. Với mỗi mức, cách tính tiền khác nhau khi đội chấp thắng sát nút, nên hãy tra bài riêng như kèo chấp nửa trái hay kèo chấp 3/4 khi cần.

Thuật ngữ về kết quả và cách tính tiền
Đây là nhóm thuật ngữ quan trọng nhất khi bạn cần biết một vé thắng hay thua bao nhiêu. Chúng xuất hiện nhiều nhất ở kèo chấp và tài xỉu có mức lẻ.
Ăn đủ, ăn nửa, thua nửa, thua đủ
- Ăn đủ (thắng đủ): toàn bộ tiền cược thắng theo tỷ lệ. Ví dụ cược 100.000đ ở nước 0.90, ăn đủ là lãi 90.000đ.
- Ăn nửa (thắng nửa): một nửa tiền cược thắng, nửa còn lại được hoàn. Ví dụ trên, ăn nửa là lãi 45.000đ.
- Thua nửa: một nửa tiền cược bị mất, nửa còn lại được hoàn. Cược 100.000đ thì mất 50.000đ.
- Thua đủ: mất toàn bộ tiền cược.
Ăn nửa và thua nửa chỉ xảy ra ở các mức lẻ một phần tư như 0.25, 0.75, 1.25 hay mốc tài xỉu 2.25, 2.75, vì tiền cược được chia làm hai phần đặt ở hai mức liền kề. Ví dụ: chọn đội chấp 0.75 và đội đó thắng đúng một bàn, nửa tiền ở mức 0.5 thắng, nửa ở mức 1 hòa, kết quả là ăn nửa.
Hòa kèo, hoàn tiền và hủy kèo
- Hòa kèo (push): sau khi cộng mức chấp, hai đội bằng nhau, hoặc tổng bàn đúng bằng mốc tài xỉu tròn. Tiền cược được hoàn lại nguyên vẹn.
- Hoàn tiền: cách gọi chung cho trường hợp nhận lại tiền gốc, không thắng không thua.
- Hủy kèo (void): vé cược không có hiệu lực, thường do trận bị hoãn, bị hủy hoặc thị trường gặp lỗi; tiền gốc được trả lại theo quy định của nơi nhận cược.
Bảng dưới đây tóm tắt kết quả khi đội chấp thắng đúng một bàn ở một số mức chấp phổ biến, cược giả định 100.000đ ở nước 0.90.
| Mức chấp | Kết quả với đội chấp | Tiền lãi / lỗ |
|---|---|---|
| 0.5 | Ăn đủ | +90.000đ |
| 0.75 | Ăn nửa | +45.000đ |
| 1 | Hòa kèo | 0đ (hoàn tiền) |
| 1.25 | Thua nửa | -50.000đ |
| 1.5 | Thua đủ | -100.000đ |
Các công thức đầy đủ cho từng loại kèo có ở trang cách tính tiền kèo thắng thua, riêng tổng bàn thắng có bài công thức tính tiền tài xỉu.
Thuật ngữ về định dạng tỷ lệ
- Tỷ lệ thập phân (Decimal, châu Âu): số tiền nhận về cho mỗi đồng cược, gồm cả gốc. 1.90 nghĩa là cược 100.000đ thắng nhận 190.000đ.
- Tỷ lệ Hồng Kông: chỉ thể hiện phần lãi. 0.90 tương đương thập phân 1.90.
- Tỷ lệ Malaysia: dương thì giống Hồng Kông; âm như -0.80 nghĩa là thắng lãi bằng tiền cược, thua chỉ mất 80% tiền cược.
- Tỷ lệ Indonesia: dương như +1.50 nghĩa là cược 100.000đ lãi 150.000đ; âm như -1.50 nghĩa là phải cược 150.000đ để lãi 100.000đ.
- Tỷ lệ Mỹ (Moneyline): +150 nghĩa là cược 100 lãi 150; -200 nghĩa là phải cược 200 để lãi 100.
- Xác suất ngầm định: lấy 1 chia tỷ lệ thập phân. Tỷ lệ 2.00 tương ứng 50%.
Thuật ngữ về thị trường và nhà cái
- Kèo mở (opening line): tỷ lệ đầu tiên được công bố cho một trận. Xem bài quy trình tạo kèo ban đầu.
- Kèo đóng (closing line): tỷ lệ sát giờ bóng lăn, thường được coi là phản ánh đầy đủ thông tin nhất.
- Biến động kèo (line movement): tỷ lệ hoặc mức chấp thay đổi giữa kèo mở và kèo đóng. Nguyên nhân và cách đọc có ở trang giải mã cách nhà cái ra kèo.
- Oddsmaker, trader: người định giá ban đầu và người điều chỉnh kèo theo thị trường. Xem bài vai trò của oddsmakers và traders.
- Overround: tổng xác suất ngầm định của mọi cửa, phần vượt 100% là biên lợi nhuận. Cách tính có trong bài tỷ lệ lợi nhuận của nhà cái.
- Tiền phế (juice, vig, margin): khoản nhà cái giữ lại trong mỗi tỷ lệ. Xem bài tiền phế là gì.
- Kèo dụ (trap line): cách người chơi gọi mức kèo trông có lợi bất thường cho một cửa. Đọc thêm bài hiểu đúng về kèo dụ.
- Nhà cái sharp, nhà cái soft: nhóm biên thấp, nhận người chơi giỏi và nhóm biên cao, hay giới hạn tài khoản thắng. Xem bài so sánh sharp và soft.
Thuật ngữ về phân tích và quản lý vốn
Khái niệm phân tích
- Soi kèo: quá trình phân tích dữ liệu, lực lượng và tỷ lệ trước khi quyết định. Trang kinh nghiệm soi kèo tổng hợp các phương pháp.
- Tâm lý đám đông (public bias): xu hướng số đông đặt cược theo cảm xúc, thường nghiêng về đội nổi tiếng. Xem bài hiệu ứng đám đông trong cá cược.
- Đi ngược số đông (fading the public): chọn cửa ngược với phần lớn người chơi khi có lý do. Xem bài khi nào nên ngược dòng.
- Dòng tiền thông minh (sharp action): tiền từ những người chơi được thị trường đánh giá là am hiểu. Xem bài đọc tín hiệu dòng tiền thông minh.
- Đối đầu (head-to-head): kết quả các lần gặp nhau trước đây của hai đội, có trên trang lịch sử đối đầu.
Khái niệm quản lý vốn
- Vốn (bankroll): tổng số tiền bạn dành riêng cho việc cá cược, tách bạch với tiền sinh hoạt.
- Mức cược (stake): số tiền đặt cho một vé, thường tính theo phần trăm vốn.
- EV (giá trị kỳ vọng): lợi nhuận hoặc thua lỗ trung bình nếu lặp lại một lựa chọn rất nhiều lần. Xem bài giá trị kỳ vọng trong cá cược và cách tự tính EV.
- CLV (closing line value): chênh lệch giữa tỷ lệ bạn lấy được và tỷ lệ sát giờ. Xem bài CLV và ý nghĩa của nó.
- Gỡ (chasing losses): tăng mức cược để bù khoản vừa thua, một sai lầm tâm lý phổ biến được phân tích trong bài những sai lầm tâm lý khi cá cược.
Nguyên tắc chung được trình bày trên trang quản lý vốn khi soi kèo. Cá cược có rủi ro tài chính và chỉ dành cho người từ 18 tuổi trở lên; hiểu thuật ngữ giúp bạn biết mình đang chọn gì, không bảo đảm thắng.
Muốn tìm hiểu tiếp theo chủ đề, hãy vào kho bài kiến thức bóng đá của eKQBD.
Nếu bạn muốn xem các thuật ngữ này được áp dụng thế nào, hãy đọc bảng ăn đủ, ăn nửa, thua nửa theo từng mức kèo và cách đọc thuật ngữ trên một dòng kèo nhà cái.
Câu hỏi thường gặp
Ăn nửa và thua nửa khác hòa kèo thế nào?
Ăn nửa nghĩa là một nửa tiền cược thắng, nửa còn lại được hoàn; thua nửa là mất một nửa, hoàn một nửa. Hòa kèo là hoàn lại toàn bộ tiền cược. Ăn nửa và thua nửa chỉ có ở mức lẻ một phần tư, hòa kèo xảy ra ở mức tròn.
Kèo châu Á, kèo chấp và handicap có phải là một?
Trong cách dùng phổ biến ở Việt Nam, ba tên gọi này cùng chỉ một thị trường: đội mạnh chấp đội yếu một số bàn ảo để loại bỏ kết quả hòa. Riêng handicap châu Âu (có cửa hòa) là một thị trường khác.
Cửa trên là gì?
Cửa trên là đội chấp, tức đội được nhà cái đánh giá cao hơn. Đội còn lại là cửa dưới, được cộng thêm số bàn chấp khi tính kết quả.
Tỷ số 0-0 tính là chẵn hay lẻ?
Theo quy ước phổ biến, tổng 0 bàn được tính là chẵn. Tuy vậy, hãy đọc quy định của thị trường trước khi chọn.
Hủy kèo (void) xảy ra khi nào?
Thường là khi trận đấu bị hoãn hoặc hủy quá thời hạn quy định, hoặc khi thị trường bị lỗi. Tiền gốc được trả lại; thời hạn và điều kiện cụ thể tùy quy định của nơi nhận cược.
xG có giúp dự đoán kết quả không?
xG cho biết chất lượng cơ hội một đội tạo ra, nên hữu ích để đánh giá phong độ thật, nhất là khi kết quả bị ảnh hưởng bởi may rủi. Nó là một chỉ số tham khảo, không phải dự báo chắc chắn.
